Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko - Slavenka Drakulic (Armiarma-kritika)

 

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko / Slavenka Drakulic (Amaia Apalauza Ollo) / Txalaparta, 2021

Gerlaren gizalegea, Irati Majuelo / Berria, 2021-10-24

Slavenka Drakulic idazle esanguratsua da Kroazian zein nazioartean Jugoslaviako gerlari buruzko lan mardulak osatzeagatik, eta, ildo horretan, interesgarria da jakitea Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko Balkanetako gatazka korapilatsua lantzen duten beste bi eleberriren ostean idatzi duela, hor kokatu beharra da. Horietako bat, Han ez banengo bezala, Amaia Apalauzak berak ekarri zuen euskarara (Pasazaite, 2018).

Drakulicek perspektiba konplikatu bati heltzen dio lan honetan; izan ere, gerla-kriminalak hartzen ditu jopuntuan. Hala, Hagako Auzitegian kriminalok epaitzerakoan azaleratutako akusazioak, galdeketak eta lekukotzak ditu oinarri liburuak, idazlea bera entzule gisa egon baitzen han. Baina horien jasotze hutsa baino, izugarrikeriaren aurrean gizakiari pizten zaizkion galderak erantzuteko proposamen bat da liburua, horrelako gertakari mingarri baten ondoren zintzilik geratzen diren arrangurei aterabide bat bilatzeko modu bat. Hala, saiakera honek hiru galdera pisutsu gordetzen ditu bere barnean: nola irits daiteke gizon arrunt bat gerra-krimenak egikaritzera? Nola eraikitzen da auzokoaren aurkako gorrotoa? Eta, azkenik, bere buruari eta herrikideei zuzenduta: zergatik geratu ginen isilik?

Lehen pertsonan bizitako guda da eta halaxe adierazten du idazleak, ondorioz, bizipen eta anekdota pertsonalek garrantzi handia hartzen dute epaiketetan jakinarazi ziren datu, akusazio eta ardurez gain. Erantzunak bilatzerakoan, ongia eta gaizkia bereizten saiatzean, idazlearen moralak paper garrantzitsua hartzen du. Izan ere, Drakulicek argi markatzen du gerrak izan zituen zio eta norabideetatik aldentzen dela. Alabaina, ez da neutrala, akusatuaren arabera, idazlearen ahotsak tonu-aldaketa nabarmenak jasaten baititu; bereziki gogorra da Serbiako lehendakari ohiaren eta haren emaztearen kasuan; erraietatik ateratzen den herra hauteman daiteke lerro artean. Kontrara, hilketak egin bai baina halakorik suertatzerik nahi ez zuen soldaduaren kasuan, kontakizun literario baten itxura hartzen du testuak. Beraz, liburuan zehar, zenbaitetan, galdera sortzen da: zer egin zuen idazleak gerra bitartean? Non kokatu zen? Nondik idazten du? Zerk baldintzatzen ditu bere hausnarketa moralak?

Esango nuke azken kapituluak azaltzen duela idazlearen xedea eta interesgarria litzatekeela irakurraldia handik hastea, gakoa baita saiakera bere osotasunean ulertzeko. Gerlaren deshumanizazioari gizatasunetik begiratzeko hautua egiten du idazleak, eta, beraz, agerikoak dira talkak, baina baita interesgarriak ere: mendialdeko arrantzale xume batek bere eskuz 200 herrikide hiltzen amaitu bazuen, gure gisako jende arrunta izanik, gauza bera egiten buka genezake guk ere? Psikologia indibidual eta kolektibora hurbiltzen da arrazoi bila, eta ariketa zilegia da guztiz. Hala ere, zenbaitetan testuinguru politiko-sozialean gehiago arakatzeko beharra sumatzen da.

Azkenik, bereziki eskertzekoak dira itzultzailearen oharrak, gatazka eta pertsona bakoitza kokatzen laguntzeaz gain, liburua idatzi zenetik gaur arte egondako aldaketak azaltzen baititu, bertsio eguneratuago bat eskainiz.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Armiarma.eus webguneko kritiken hemerotekan dago bilduta irakurri berri duzun testua. Iruzkinak egiteko galdera mordoxka bat dago kritikan bertan, baina inspirazio gehigarririk behar baduzu hona hemen beste galdera batzuk:

- Irakurri duzu liburua? Eta idazlearen beste obrarik? Eta itzultzailearen beste itzulpenik?
- Kroaziako edo garai bateko Jugoslaviako beste obrarik ezagutzen al duzu?
- Beste gatazka bati buruzko libururen bat gomendatuko zeniguke?
- Testigantzak eta bizipen pertsonalak ditu oinarri obra honek. Kontatuko diguzu zuk edo zure inguruko norbaitek bizitako egoera bitxi edo bereziren bat?
- Armiarma.eus webgunean badago beste liburu bat irakurtzeko gogoa piztu dizun kritikarik?

Iruzkinak

  1. Marian2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:25)

    Ez dut liburu hau irakurri ezta mota honetako beste bat ere. Pertsonalki, mota horietakoak ez baititut gustuko. Holako istorioak irakurtzeko eguneroko albisteak dituzu, oso onak diren erreportaiak edota artikuluak. Nik liburu bat aukeratzen dudanean irakurtzeko beste gai batzuk aurkitzea espero dut.

    ErantzunEzabatu
    Erantzunak
    1. MSL2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:33)

      Ulertzen dut, bai. Eta zer irakurtzen duzu zuk? Gomendiorik eginen diguzu?

      Ezabatu
    2. Marian2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:38)

      Ba, dramak aparte denetarik irakurtzen dut. Azken bolada honetan, euskarazko ipuin bilduma batzuk ari naiz irakurtzen. Barreak botatzeko oso aproposa den Arantxa Iturberen "Ezer baino lehen" gomendatuko nizueke.

      Ezabatu
    3. Iker. U2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:41)

      Egileak iruzkina kendu du.

      Ezabatu
    4. Iker. U2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:42)

      Bat egiten dut Marianekin. Gai hauen inguruko liburuek ez dute nire interesik pizten. Istorio errealen inguruko liburuak gustatzen zaizkit baina gertuagoko gaiak nahiago izaten ditut

      Ezabatu
    5. NAIA2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:54)

      Ba nik eleberri historikoak maite ditut. Asko ikasi izan dut hauen irakurketarekin. Egia da beste irakurketekin tartekatzea beharrezkoa dela, bestela gehiegi baita.

      Ezabatu
  2. Ritxar eta Nerea2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:26)

    Liburua interesgarria izan daiteke. Hala ere, kontuan izan behar dugu, idazleak bere bizipen pertsonalak dituela.

    Polita litzateke liburuak ikuspuntu desberdinak jasotzea.

    ErantzunEzabatu
  3. Bea2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:29)

    Hona hemen Amaia Apaulazari egindako ekarrizketa:

    http://elearazi.eizie.eus/2013/10/31/itzultzaileak-mintzo-amaia-apalauza/

    ErantzunEzabatu
    Erantzunak
    1. Bea2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:36)

      Amaia Apaulazaren hitzak:
      Bada denetarik; bada jendea zuzenketarik onartzen ez duena. Nire lana ez da esatea “hau gaizki dago” edo “hau horrela idatzi behar duzu”, baizik eta testua hobetzen laguntzea. Nire jarrera beti negoziatzekoa da. Esaldi batek funtzionatzen ez badu, proposatzen dut fraseologia edo dena delakoa aldatzea, baina erabakia idazle bakoitzaren esku dago beti. Nire lana laguntzea da, ez derrigortzea; jakina, gramatika-arauak nahitaez bete behar dira, baina, hortik aurrera, testuaren egileak erabakitzen du non jartzen duen egokitasunaren langa.

      Ezabatu
    2. MSL2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:42)

      Ados zaude Amaia Apalauzak dioenarekin, Bea?

      Ezabatu
    3. Iker. U2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:44)

      Zergatik hautatu dituzu Amaia Apaulazaren hitzak? Ze esanahi du zuretzat?

      Ezabatu
    4. Bea2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:48)

      Liburu baten itzulpena egitea ez da bakarrik itzulpen huts bat egitea; idazleak esan nahi duena berak ulertzen duen moduan ulertu behar da eta hori ez da lan erraza izan behar. Horregatik dio Amaiak "negoziazio" bat egon behar dela. Ados zaudete horrekin?

      Ezabatu
  4. Iker. U2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:38)

    Ez nuen liburua edo obra ezagutzen, ezta itzultzailea ere.
    Zaila egin zait artikulua ulertzea eta bizpahiru aldiz irakurri behar izan dut.
    Egia esan, ezer gutxi dakit Kroaziako edo gar bateko Jugoslaviaren inguruan

    Armiarma.eus webgunean sartu naiz eta kritika interesgarria topatu dut Sally Rooneyren Jende normala eleberriaren inguruan. Irene Aldasoro da itzultzailea eta honako galderak plazaratzen dizkigu: Zer ez da normala izatea? Nork egiten du epaia? Nork erabakitzen?

    v Zuen interesekoa bada , hortxe linka: https://kritikak.armiarma.eus/?p=8318



    ErantzunEzabatu
    Erantzunak
    1. Bea2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:55)

      Galdera ona bai... Zer da normala izatea? Zer dago normaltasunetik kanpo? Ez al gara danak ezberdinak? Eta aniztasun hori ez da ba aberats egiten gaituena?

      Ezabatu
  5. Nani Ruiz2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:41)

    Ulertu dudan moduan idazlea liburuan hiru galdera zail eta sakon erantzuten saiatzen da eta horien gainean hausnartzen du. Galdera hauek dira: pertsona arrunt batek hil dezake? Nondik sortzen da gorrotoa? Eta zergatik gelditzen gara isilik sarraskien aurrean? Hirurak oso zailak erantzuteko . Hala ere, nirentzat mingarriena hirugarrena izan da. Nik ez dut inoiz guda hurbiletik bizi baina guztiok dakigu munduko gatazkak ugariak direla eta nik ez dut inoiz ezer egin hauen kontra jotzeko. Beraz, ni ere erruduna naiz. Zergatik gelditzen gara isilik? Zergatik daukagu munduko gatazken berri eta gure bizitza erosoekin jarraitzen dugu, begitartea aldatu ere egin gabe.

    ErantzunEzabatu
    Erantzunak
    1. Iker. U2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:48)

      Hausnarketa ederra planteatu duzuna.
      Zorionez ni ere ez dut guda bat hurbiletik bizi, baina, egunerokotasuneko komunikabideetan oso presente daude, ezer egiten ez dugun arren.

      Zert egin dezakegu egoera hoerien aurrean? Egoera horiek salatzearekin nahikoa egiten dugu? Emandako informazioak objetiboak dira? Noren aldeko jarrerak zabaltzen dira dira Israel eta Palestinaren arteko gudetan?

      Ezabatu
    2. NAIA2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:51)

      Guztiz ados nago zurekin Nani. Ze ondo bizi garen gure erosostasunean ehhh... en fin!. Laguntzeko modu ugari daudela uste dut halere, nahiz eta gauza txikiekin izan, bakarrik gogoak behar dira.

      Ezabatu
  6. NAIA2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:46)

    Urteak pasa dira jada Bosnia Herzegovinara bidaiatu nuenetik. Badakit ia 12 urte pasa direla, haurdun nengoen eta. Bizi berri batek betetzen zuen neure gorpuatza han, hilobiz inguratuta. Hori izan zen nire lehenengo sentsazioa, tirokatutako hormen artean paseatuz. Ez da makala Sarajevoko edozein muinora igo eta handik hauteman daitekeena; kanpusantu txuri bukaezinak.

    Handik, goikaldetik, Espainiako gerrate zibilaren inguruan hizketan aritu nintzen bikotekidearekin. Bertan, sarraskiaren aztarna begibistakoa zen, edozein parkean, harresietako zuloetan...baina Espainian? Euskal Herrian? izkutatuta geratu dira arrastoak, ondo lurperatuta alegia. Denborarekin, ezer ez dela gertatu dirudi; izan ere, ez da ahanzterako estrategia txarra, ezta?

    Estrategiak-estrategia, nire ustez, gerra bizi ondoren ezingo da ahaztu. Ez bazaitu zipriztindu, zure bizitzarekin aurrera jarraituko duzu ziur aski; ez ordea, pairatu ostean. Guda garaia bizitako familiek, bere genetikan inprimatuko dute beldurraren oroimena eta belaunaldi berriei transmititu. Horrela, agian, ihes egiteko bultzada sentituko dute horren usaina sentitu bezain laster, eta bizi irauteko estrategia berri hori garatuko dute.

    ErantzunEzabatu
    Erantzunak
    1. Iker. U2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:56)

      Ze interesgarria horrelako gauzak planteatzea!

      Horren inguruan asko gustatu zait orain dela gutxi ikusitako dokumentala, "El silencio de otros". Ntflix-en ikusteko aukera dago eta frankismoaren osteko "ley del silencio"-ren inguruan jarduten du, eta nola isiltasun horrek ezkutatu duen iraganean gertatutako sarraski.


      *Informazioa eta trailer-a:https://thesilenceofothers.com/castellano
      *Netflix-eko linkahttps://www.netflix.com/es/title/81086605

      Ezabatu
    2. MSL2022(e)ko otsailaren 22(a) (03:34)

      Barrenak dantzan jarri dizkit zure testuak, Naia. Hain urrun dagoela dirudi eta, aldiz, hain hurbilekoak dira sentipenak: beldurra, mina, itxaropenari eutsi nahia, aurrera egiten asmatu beharra, ezin ulertuak, isiltasun astun hori...

      Iker, milesker gomendioengatik!

      Ezabatu
  7. Irakalakariak2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:50)

    Ez nuen liburu hau ezagutzen ezta idazlea ere. Interesgarria iruditzen zait Balkanetako gatazkak hobeto ulertzeko eta bertako historiaz pixka bat gehiago jakiteko. Izan ere, duela hamar bat urte Kroaziara bidaia bat egin genuen 20 egunez, baina gazteak ginen eta beste interes batzuk genituenez ( leku aproposago batean agian kontatzekoak), ez genuen gehiegi arakatu gai honen inguruan. Bertakoen etxeetan geratzen ginen lo egiten eta oraindik begibistakoa zen nola eta zelako azkartasunarekin berpizten ari zen haien herrialdea. Nabarmentzekoa da kroatarren abegi ona eta izugarri ondo sentiarazi gintuzten.

    Beraz, eskertzekoak dira itzultzailearen oharrak ere, gatazka eta pertsona bakoitza kokatzen laguntzeko, eta baita liburua argitaratu zenetik, herrialdean egondako aldaketen berri izan ahal izateko.

    ErantzunEzabatu
  8. Ritxar eta Nerea2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:52)

    Euskara eta Kroata urruneko hizkuntzak direnez, zaila dirudi itzulpen bat lortzea.
    Hori dela eta, zubi hizkuntzak erabili ohi dira.

    Zer deritzozue? Galdu daiteke testuaren egokitasuna?

    Eta zuek...Liburu bat aukeratzen duzuenean honetaz jabetzen al zarete?

    (Ritxar eta Nerea)

    ErantzunEzabatu
  9. Ion2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:53)

    Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko liburua irakurri dut? Humm.... Ez, ez dut irakurri.
    Ezta liburu hau idatzi duen idazlea ere, ez dut ezagutzen.

    Eta Rafael de Garate ezagutzen dut? Ezta ere. Eta Ramon Galarza? Hummmm, bai, bai, hau bai. Ba....pertsona bera da. Nola? Rafael de Garate "Diario de un condenado a muerte"* liburua idatzi zuen eta Ramon Galarza ezizenekin sinatu zuen.

    Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko liburua ez dut irakurri baina zer ikusi handia duela Ramon Galarzaren liburuarekin ziur nago.

    Ramonek bere liburuan Espainako kartzeletan gerra ondoren gertatzen ziren hainbat testigantza ematen ditu.

    Liburu hau irakurri nuen lehen aldian hainbat gauza ez nituen ulertu oso gaztea nintzelako. Libura etxeko apal batean zegoen, amaren liburuen artean. Irakurri ostean bere lekuan utzi nuen. Ama eta aitari galdezka hasi nintzen. Aitak erantzun ere ez, amaren sakelatik berba txikiak hasi ziren irteten. Gutxi baina esangurantzuak. Aitak ordez, tuti ere ez. Amamarengana joan nintzen galdezka. Ene.... damutu nintzen. Aitaren ama eta aitarrengana joan nintzen galdezka, okerrago. Ez alde batekoak ez beste aldekoak ez zuten ezer esatea nahi. Denboraz, gai hau mingarriz bizi zutela konturatu nintzen.
    Handik urte batzuetara berriro irakurri nuen. Bigarren irakurketa honetan liburua ulertu nuen. Berriro galderak agertu ziren baina une horretan haietako hainbat erantzuteko gai nintzen.

    Galderak egiteko prest?
    Diario de un condenado a muerte liburua irakurri!!

    *(https://www.iberlibro.com/9788485288069/Diario-Gudari-Condenado-Muerte-Galarza-8485288068/plp)





    ErantzunEzabatu
  10. itxaso2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:57)

    .- Gerlak gizatasuna deshumanizatu egiten du. Beldurrak, gorrotoak, elkar babesteagatik gure txarrena ateratzen da.

    .- "Giza ehiza" liburua eta filma.

    .- Euliak hegoak behar ditu aske izateko.

    .- Zer ikasia badugu horrelako gudatatik berriz errepika ez daitezen.

    .- Zubiak eraiki konponbideak aurkitzeko bizitza zoragarria delako eta merezi duelako zoriontsua izan.

    .- "Ez banengo bezala" hutsa eta balio gabetasunaren balioa.

    ErantzunEzabatu
  11. Ion2022(e)ko otsailaren 22(a) (00:58)

    Egileak iruzkina kendu du.

    ErantzunEzabatu
  12. Ion2022(e)ko otsailaren 22(a) (01:00)

    Gerrak ez ziren egongo gerrak ekartzen denak ezagutko bagina. Hona hemen Iban Gorritik, nire lagun mina, idatzi duen liburua, ikaragarri ona!!


    https://www.librerialaesquinadelzorro.com/producto/31-vidas-el-bombardeo-contra-durango/

    ErantzunEzabatu

Argitaratu iruzkina

Blog honetako argitalpen ezagunak

EIZIE - Demagun ehun urte barru

Irudia
EIZIEren webguneak  dio: “Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea (EIZIE) irabazi-asmorik gabeko elkarte bat da, modu profesionalean dihardutenena zein itzulpengintzako goi-mailako ikasketak dituztenena. EIZIEk itzultzaile, interprete eta zuzentzaile profesionalak biltzen ditu, eskarmentu handikoak zein hasi berriak. 1988an EIZIE sortu zenetik itzulpengintzak batzen gaitu, euskaratik edota euskarara egiten dugun itzulpen, interpretazio zein zuzenketa lanak, edonon bizi garela ere.” Gaurkoan itzultzaileen jardunari erreparatuko diogu eta horretarako “Demagun ehun urte barru” obra hartuko dugu oinarri. EIZIEk eta Donostia 2016k elkarlanean argitaratutako lan elebiduna da “Demagun ehun urte barru”. Proiektu honetarako Anjel Lertxundi euskal idazle ezagunak sei lagun –idazle eta itzultzaile– bildu zituen Donostian, hizkuntza ez-hegemonietako literaturaren eta bere etorkizunaren inguruan gogoeta egitera, globalizazioaren eraginpean dagoen testuinguru kulturalean. Abiap...
Irakurri informazio gehiago

Zipriztina - Amets Arzallus

Irudia
ZIPRIZTINAK bideo-sorta abiatu du   Euskal Idazleen Elkartea k: zer garen esateko beste modu bat da. Bost idazlerengana jo dute horretarako, baina ez daukate gelditzeko asmorik. Lehen ZIPRIZTINA Amets Arzallusek dakar, eskuen inguruan eta eskuekin idazteaz mintzo da. Hemen ikus dezakezue bideoa: Bideoa ikusi ondoren idatzi iruzkinak blogean eta erantzun ikaskideek idatzitako iruzkinei. Ez badakizu iruzkinean zer idatzi hona inspiraziorako galdera batzuk: - Zer harreman dago, zure ustez, eskuen eta sormenaren artean?  - Zure inguruan non ikusten dituzu eskuz idatzitako testuak?  - Zein izan zen zuk eskuz idatzitako azken testua? Eta lehena? - Testu bat idatzi behar duzunean zer egiten duzu zuk lehenengo? - Gertatu al zaizu zuri ere, Ametsi bezala, zuk aspaldi idatzitako testu bat hartu eta harriduraz irakurtzea? - Zer dakizu eskuz egiten? - Ezagutzen al duzu eskuei buruzko sormen lanik?
Irakurri informazio gehiago